Spanje - Nederland 1-0

Hèhè...ik kan het nog niet helemaal geloven maar inderdaad Spanje wereldkampioen. Een moment van glorie voor het Spaanse voetbal waar lang naar toe is gewerkt maar uiteindelijk ook een overwinning voor het voetbal zelf. Spanje bezit eindelijk een voetbalidentiteit gebaseerd op techniek, aanval, collectief en sportiviteit waarmee zelfs een dictatuur voor de komende jaren kan worden opgelegd.

De wedstrijd zelf was helaas slechter dan verwacht, alhoewel finales zelden mooi voetbal laten zien. En de schuld ligt hoofdzakelijk bij Nederland. En gisteren schreef ik nog -naiëf- dat veldslagen een ding uit het verleden leken. Wellicht was het beter geweest als Villa of Ramos een van de vroege kansen had gescoord zodat Oranje gedwongen was om te gaan voetballen en dan hadden we een mooie finale gezien, misschien zelfs een finale die Nederland had kunnen winnen, of ten minste met opgeheven hoofd verliezen. Wat gisteren echter heeft plaatsgevonden is het definitieve failliet van de Hollandse School. Een afgang waar jaren van aanvallend en mooi voetbal tegenover moeten gaan staan om te doen vergeten. De twee hoofdschuldigen zijn natuurlijk allereerst Nigel De Jong, die uit principe nooit meer voor Oranje zou moeten uitkomen. Zijn karatetrap op Xabi Alonso was buiten proporties, onprofessioneel en buitengewoon gevaarlijk. Ten tweede Mark Van Bommel die dit toernooi en met de finale als zijn duistere meesterwerk naam heeft gemaakt als de grootste anti-voetballer ooit naast illustere schoppers als Nobby Stiles en Alberto Tarantini. Zijn populariteit onder Nederlandse voetballiefhebbers spreekt boekdelen over een algemene vulgariteit die Nederland teistert. Hij is een tumor die eerst moet worden weggebrand voordat ik ooit nog een wedstrijd van Oranje zal zien. Gelukkig scoorde de man die hij moest dekken en uit de wedstrijd probeerde te schoppen en sarren de winnende treffer. Gerechtigheid.

Nederland doet er dan ook het beste aan om te stoppen met miepen over de scheidsrechter (met negen man aan de tweede helft beginnen en met 4-0 verliezen was een normale gang van zaken geweest) en eens serieus te bestuderen hoe verder met het Nederlandse voetbal. Wat is de stijl die het wil uitdragen, hoe kan de algehele structuur van het voetbal worden verbeterd? Mij lijkt dat Van Marwijk daar niet de geschikte verantwoordelijke voor kan en mag zijn.

Gevoelig type dat ik ben, was ik zo teleurgesteld in de wedstrijd zelf, dat de overwinning van Spanje me minder euforisch maakte dan ik had verwacht. Het voelde niet zoals 2008, wat misschien ook een grotere bevrijding was. Maar ik denk ook dat Spanje geen uitmuntend WK heeft gespeeld. Ze zijn echter de terechte winnaar en ze hebben genoeg mooi voetbal laten zien. Ze hebben zelfs twee "statistieken" gebroken, die van het Europese elftal dat nooit buiten Europa wereldkampioen wordt en die van wereldkampioen worden ondanks het verliezen van de eerste groepswedstrijd. Het is een Spanje dat niet alleen mooi kan voetballen maar ook karakter toont, zich niet laat intimideren en nooit onder de indruk lijkt van "spoken uit het verleden" of ongeluk. Een elftal om te koesteren en hopelijk met de wereldbeker op zak weer toekomt aan het maken van nog meer meesterwerken.

VIVA ESPAÑA!!! LANG LEVE HET VOETBAL!!!

Lang geleden...in 1978

Een laatste scan uit De Historie van het Wereldkampioenschap 1930-1978. Dit keer met het plaatje dat me als kind het meest bezighield (samen met het in 1962 gebroken scheenbeen van de Rus Dubinski waaraan hij volgens de tekst zou overlijden, vandaag eindelijk eens gecheckt en inderdaad in 1969 overleed hij aan kanker veroorzaakt door de blessure!) Maar terug naar 1978: "We overwinnen of sterven!" Nu denk ik: fascistoïde bluf, maar als kind kon ik vaak wegpeinzen met de gedachte: "belofte is belofte, dus als Rensenbrink had gescoord hadden die spelers moeten sterven." Gevolgd door de vraag hoe dat dan zou gebeuren. Zelfmoord? Verscheurd worden door een woedende massa? Ergens in het stadion door soldaten neergemaaid worden? Het zijn van die dingen waar een 11-jarige mee worstelt.

Gelukkig is de kans op zo'n veldslag als die finale vanavond minimaal. Je zou bijna gaan denken dat het voetbal er zowaar op is vooruit gegaan.

Heeft de underdog een kans?

Hoe onvermijdelijk is het dat de favoriet de finale van een WK ook daadwerkelijk wint?

De verrassingen zijn volgens mij geweest:

1950: Uruguay wint van Brazilië (al was dat geen echte finale maar wel de Moeder aller Verrassingen)
1954: West-Duitsland wint van Hongarije
1974: West-Duitsland wint van Nederland

Drie van de achttien keer.

Realiseer me opeens dat bij verlies Nederland nog steeds niet de opperverliezer van WK-finales is. Dat blijf sowieso Duitsland (4x in 1966, 1982, 1986, 2002) maar wel met compensatie van drie kampioenschappen.

"Maar voor wie ben jij nou zondag?"

Ik kan sowieso niet verliezen. Een ongelofelijke luxe voor een WK-finale. Maar ik heb wel een lichte voorkeur waarbij ik hink op een aantal gedachten:

- De "oeuvreprijs voor Oranje" gedachte is zeer aantrekkelijk. Met dank aan een comment op The Guardian: "Holland winning in 2010 would be like Scorsese winning his Oscar for 'The Departed'. Not his best, but makes up for the glory years of the 70s."
- De charme van de padvindersgroep op een missie, met een sadist, een verwend jong wat eigenlijk niets kan, een stoere jongen van eenvoudige komaf, een druktemaker, wat rustige slungels, etc. Het perfecte jongensboekavontuur.
- Maar nog een paar populistische verwijzingen naar Alva, Philips II, dierenmishandelaars in de kranten en ik hoop dat Oranje met 3-0 wordt vernederd.

De lichte voorkeur is voor Spanje, heel eenvoudig omdat ik van mooi voetbal houdt. Nationalistische ongein interesseert me totaal niet, esthetiek is waar het om draait. In die zin kan Spanje de eerst WK-winnaar zijn sinds Brazilië '70 waarvan je kan zeggen "het voetbal zelf wint." Als bonus kan Spanje zichzelf definitief bevrijden van de geesten uit het verleden (Nederland had daar gewoon Duitsland voor nodig) waardoor ik bovendien voor de rest van mijn leven heel relaxed naar wedstrijden van Spanje kan kijken.

p.s. Een vreemd gevoel dat deze finale oproept is dat Spanje het niet zoveel schelen dat ze tegen Nederland spelen. Een tegenstander zonder "spectrale lading", zoals Frankrijk waar Spanje vrijwel altijd van verliest of Brazilië, gewoonweg vanwege dat aura. Politiek-historisch onzin is Spanje gelukkig niet gevoelig voor. Alhoewel, naar binnen toe kan een WK-winst het failliet inluiden van het toch al wankelende Catalaanse en Baskische regionalisme.

Spanje - Duitsland 1-0: De Ontdekking van een Nieuwe Wereld

Ik ben nog licht euforisch, het ware besef moet nog neerdalen. Maar daar was het dan: de utopie van het voetbal. Gespeeld door twee ploegen. Meer dan twintig minuten zonder overtreding. Een wedstrijd zonder gele kaarten. Puur voetbal. Waarschijnlijk zullen we voorlopig niet meer zo'n wedstrijd zien. Spanje wil sowieso voetballen maar een van de dingen die Joachim Löw zo sympathiek maakt is zijn idee dat overtredingen onnodige fouten zijn. En toch dacht ik vanavond: is dat tegen dit Spanje een naïeve droom? Wellicht niet, omdat Spanje ook van cynische schoppers wint. Ik denk eerder dat twee zaken de toon zette van de wedstrijd: Duitsland begon bedeesd in plaats van met hun gevreesde Blitzkriegcounters; Spanje won al snel de strijd op het middenveld dankzij een werkelijk fenomenale Busquets en Xabi Alonso. Er zijn nog allerlei details om te analyseren, spelers die geëerd moeten worden maar deze halve finale was vooral negatie van het populaire maar uiteindelijke even vervelende als bange idee dat je met met "mooi voetbal geen toernooien wint." In die zin zou ik als een socialist aan de vooravond van de Eerste Wereldoorlog moeten vragen dat men de nationale gevoelens opzij zet en als voetballiefhebber kiest voor het ware voetbal. Spanje 2010 = inderdaad Brazilië/Frankrijk 1982.

Op zijn Duits

Ik tast in het duister over vanavond. Kan van alles gebeuren en veel hangt er vanaf hoe de teams van start gaan. Ik neig naar pessimisme maar Spanje doet het de laatste decennia helemaal niet slecht tegen Duitsland. Hoe zou dat komen? Omdat Spanje geen oorlogstrauma's heeft in die richting en juist meer vanuit een zekere bewondering voor de Duitser opereert?

In ieder geval is de onderlinge wedstrijd van het EK 1984 een van de mooiste voetbalherinneringen die ik heb. Tegen een Duitsland op zijn allervervelendst (Rummenige, Schumacher) op zijn Duits in de laatste minuut winnen dankzij de legendarische kopbal van Maceda.



Als laatste een vreemde gedachte die mij al een paar dagen bezighoudt: als dit een Barça - Bayern zou zijn (de hofleveranciers van beide teams) zou er totaal geen spanning vooraf zijn, de wedstrijd zou na een helft afgelopen zijn. Goed, Bayern is iets minder aanwezig in het Duitse elftal maar toch waarom Spanje niet op zijn Barça's gewoon gaat blijft voer voor discussie.

Nervositeit

Vreemd. Nederland in de halve finale en ik voel geen greintje nervositeit (meer een gezonde nieuwsgierigheid). Dit in tegenstelling tot de laatste keer dat Oranje zo ver kwam in 1998 en de hele dag ongeveer stond te trillen (en tijdens de wedstrijd zelf een pakje sigaretten heb opgerookt, moet ik nu al helemaal niet aan denken.) Drie hypothesen waarom dat is:

1. Dit Nederlands elftal doet me veel minder dan dat van 1998.

2. Ondanks mogelijke scenario's van Uruguay dat gaat voor de penaltyreeks en zo met een handvol geblesseerde en geschorste spelers zowaar de finale haalt, denk ik onbewust dat het een makkelijke wedstrijd hoort te zijn.

3. Ik ben volwassen geworden en vind voetbal minder belangrijk dan destijds.

Ik denk vooral een combinatie van 1 en 2, want twee jaar geleden tijdens het EK ging vooraf aan de halve finale en finale van Spanje bijna kapot van de spanning. En dat heb ik voor Spanje op dit WK ook geen last van. Met, denk ik, subtiele verschillen in de oorzaken: Spanje moest toen iets volbrengen en tegelijkertijd bepaalde trauma's genezen; dit Spanje enthousiasmeert me minder dan destijds; Spanje speelt tegen een tegenstander die er beter voorstaat, op een of andere manier voelt dat prettiger.

Spanje - Paraguay 1-0

Spanje speelt dit toernooi tegen zichzelf. Deze selectie had tot nu toe alles in zich om elke wedstrijd met 3-0 te winnen maar een paar "subtiele" veranderingen van Del Bosque in de machine die perfect functioneerde zorgen ervoor dat Spanje de tegenstander elke wedstrijd een helft cadeau doet. Gisteren tegen Paraguay ook weer. Torres compleet uit vorm, Villa op de vleugel te ver van het doelgebied, Xavi niet in positie. Geen wonder dat Spanje moeizaam uit de startblokken kwam. En Paraguay dus wel, goed georganiseerd en fel trok de wedstrijd naar zich toe. Ik zag het zonder al teveel nervositeit aan want Paraguay ging dat tempo sowieso niet volhouden en Spanje zou op een gegeven moment wel zijn ritme vinden. Het idee van momentum in sportwedstrijden is pas laat naar Europa overgewaaid maar in basketbal al heel lang populair: wedstrijden lijken te bestaan uit golven met verschillende richtingen die opgewekt kunnen worden door een ploeg die zoiets als ritme vindt. Dit Spanje is daar erg gevoelig voor en het ritme kwam pas op gang toen twee cruciale wissels werden doorgevoerd na een chaotische fase met gemiste strafschoppen en een (terecht) afgekeurd doelpunt. Wat na vijf wedstrijden overheerst is een gevoel dat Spanje de halve finales heeft gehaald puur omdat de voetballers van exceptionele kwaliteit zijn, niet vanwege het goede spel. Wat de gedachte oproept: wat als ze wel vanaf de eerste wedstrijd op stoom waren geraakt?

Conclusie: halve finale, tegen de favoriete Duitsers, het einde van experimenten. Tijd om gewoon te gaan voetballen. En als dat de intentie is kan Spanje gewoon de finale halen. Duitsland is euforisch en favoriet voornamelijk vanwege twee erg goede wedstrijden tegen suïcidale tegenstanders. De underdogpositie van Spanje komt nu erg goed uit. Maar essentieel is dat ze niet zo ongeconcentreerd, zoekende, beginnen als gisteren. Een 0-1 achterstand tegen dit opperbest counterende Duitsland is desastreus.

Gisteren tijdens Duitsland - Argentinië toen de achterstand nog overbrugbaar was, vroeg ik me af wie ik liever wilde als opponent in de halve finale. De op individuele genie gestoelde aanval van Argentinië (gaat Messi dan toch opeens exploderen?) of het vrolijke collectivisme van Duitsland. Liever dat eerste, maar dat ging al snel ten onder aan het slim opererende collectief dat de chaotische tactiek van Argentinië efficiënt afstrafte, dus de vraag werd nutteloos. En natuurlijk had ik graag gezien dat Spanje Maradona zelf een lesje had geleerd. Zijn emotionele coaching gericht op aanvallend voetbal heeft potentie maar de (al dan niet ironische) Maradona-cultus in de media begon erg vervelend te worden. De man leek het als een geflipte Calimero bovendien alleen nog maar over Spanje te kunnen hebben. Misschien terecht omdat we zo edel en mooi zijn maar de Argentijnse Hazes (drijvend op valse emotionaliteit, vulgair, paranoïde, corpulent) had ik graag zien worden ontmanteld door La Roja.

Nederland - Brazilië 2-1

WHAAAAAAAAAAAAHHHHHHHH!!!!!!!

En daar zou ik het bij moeten laten wat betreft de analyse. Nee, zonder gekheid, alweer een schoolvoorbeeld van de wedstrijd met twee gezichten. Nederland leek zoals alle andere landen teveel onder indruk van het symbolische gewicht van Brazilië, en toch ook wel een beetje het fysiek van Lucío, Juan en die andere crackrokende bankovervallers die de verdediging van Brazilië vormden. Brazilië pakte het ook ouderwets slim aan: de beste man meteen een paar tikkies uitdelen zodat die zich koest houdt. De Japanse scheidsrechter reageerde lafjes en ik zag meteen donkere wolken samenpakken. Een paar leuke aanvallen verder en het stond pardoes 0-1. Kinderlijk eenvoudig leek het wel, maar die splijtende pass moet je toch maar even geven. Vervolgens kwam Nederland er helemaal niet aan te pas. Van Persie, nepspits, stuiterde steeds naar de grond als hij Lucío & co tegenkwam en Robben leek nog maar een beweging in huis te hebben die de Brazilianen, na 1 minuut huiswerk, uit hun hoofd hadden geleerd (jeweetwel: kappen, naar binnen draaien, schieten met links). Toen met rust de 0-1 nog stond haalde ik opgelucht adem en zei tegen vrouwlief iets van: "het kan nog, zo'n bal kan er pardoes inzeilen, dat soort dingen."

En zo geschiedde. Brazilië speelde hooghartig maar viel oh zo hard na de gelijkmaker. Portugal leek laatst groggy maar Brazilië was totaal de weg kwijt en Nederland had dat gelukkig door. Eindelijk geen angst meer en een ontketende Robben dreef de irritante Brazilianen (ik noem even huilebalk Robinho -dé kandidaat voor een dopingcontrole-, duikelaar/charlatan Alves, kampbewaarder Bastos) tot waanzin. Toch raar van die evangelisten, van God mag je toch niet valsspelen? Laat staan zo gemeen op iemands bovenbeen gaan staan als Melo. Zelfs de Japanner moest daar toch rood voor trekken en met inmiddels 2-1 kon het niet meer verkeerd gaan, beide teams lagen, alweer, op apegapen en dan red je het met een man minder gewoon niet. Vond het jammer dat Nederland zo slecht omsprong met de kansen want een 4-1 had definitief afgerekend met de Grote Sambamythe.

Genoeg kanttekeningen mogelijk maar dat komt nog wel eens een keer bij het haardvuur met een goed glas whiskey als buiten de sneeuw valt. Nu even nog nasurfen op de golven van euforie. Misschien niet zo legendarisch/shockerend als die Italië - Brazilië uit 1982 (Nederland is niet zo goed als dat Italië, en dit Brazilië is een belediging voor Zico & co) maar een goede poging is het zeker. Een dag om niet snel te vergeten (helemaal in combinatie met de hitte.)

Twee jaar later

En de Heilige Geest daalde neer. Precies twee jaar na de EK-finale was er opeens weer echt Spaans voetbal. Vooraf was ik een beetje in mineur vanwege de gedachte dat het zo maar kon zijn dat het WK voorbij zou zijn zonder dat we Spanje hun spel zouden hebben zien spelen. En dat met de twee defensieve middenvelders (doble pivotes zoals men in Spanje zegt) die gisteren fantastisch werk afleverden door ontelbare ballen terug te veroveren. Ik blijf serieuze twijfels over het gehanteerde systeem houden (Villa speelt teveel op de vleugel, er is geen plaats voor Silva, Xavi is niet helemaal op zijn plek) maar misschien heeft Del Bosque wel gelijk gehad om steeds zo te spelen omdat het effectief is in deze fase van het toernooi en het nu is ingesleten. Del Bosque won sowieso gisteren extra krediet dankzij de wissel Torres- Llorente.

In ieder geval probeerde Spanje was directer te spelen, vanaf het begin meer te schieten op doel. Wat moeilijk bleek met de muur die Portugal had opgetrokken. Wat bij mij de vraag oproept: had Portugal niet beter zijn eigen spel kunnen spelen? Niet iedereen hoeft Inter na te doen. Portugal heeft de laatste twee jaren manieren van voetballen. De goede: snel, aanvallend met zo min mogelijk passes naar de goal. De slechte: vijf verdedigers en speculeren op een mazzelgoal of penalty's. Er werd gekozen voor de laatste variant en Cristiano Ronaldo verzoop in dat negativisme. Bovendien kwam er ander naar Portugees trekje aan te pas: het inzetten van geweld. Met name Ricardo Costa maakte het bont met "sandwiches" waarbij hij vaak even met een vuist in de rug van de tegenstander sloeg. Beetje het type man dat zijn vrouw slaat er nog een hoofd bij trekt of het haar schuld is. Rode kaart had al veel eerder moeten zijn getrokken, al beviel de scheidsrechter voor de rest wel (type speel maar lekker door jongens.)

Het enige wat me zorgen baart is de effectiviteit van Spanje. Gisteren had men redelijkerwijs met 3-0 kunnen winnen (ook al keepte Eduardo de wedstrijd van zijn leven). Dat bespaart uiteindelijk zoveel zorgen en zelfs energie. Aan de andere kant lijkt Spanje aan te voelen wanneer het moet toeslaan. Op het moment van het doelpunt leek Portugal verdwaasd (vermoeid door de druk? Onzekerheid omdat ze geen manier vonden om het initiatief te herwinnen?) en werd er bijna op logische wijze gescoord.

Iberische broedertwist

Ja, dat doen we tegenwoordig toch wat geciviliseerder. Spanje - Portugal vanavond. Ik schat de kansen 50/50 in. Portugal speelt het modernste voetbal van dit toernooi en zijn al jaren moeilijk te verslaan. En Spanje, ach Spanje, misschien dat de Heilige Geest neerdaalt maar enig pessimisme is geoorloofd (niets veranderingen, gewoon weer de elf van tegen Chili.) Zou mij niets verbazen als we een herhaling zien van hun ontmoeting op Euro 2004 (1-0 voor Portugal) met een verdwaasd en verdwaald Spanje tegen een strak georganiseerd Portugal.

Nederland - Slowakije 2-1

Heb het toch voor elkaar gekregen om na het doelpunt van Robben ongeveer tien minuten in te dutten. Ja, elektrificerend is het voetbal niet tegenwoordig en al helemaal niet dat van Oranje. Prachtig doelpunt van Robben overigens, de enige speler die boven de grijze middelmaat uitstijgt. Het is moeilijk om er achter te komen wat er aan dit elftal schort. Die waas die over het voetbal ligt, traag, onnauwkeurig...voetbal dat je meteen weer vergeten bent. Nederland leek de tegenstander in slaap te willen sussen maar uiteindelijk was het zelf bijna het slachtoffer geworden dankzij een paar onfortuinlijke verdedigingsacties, gevolgd door puike reddingen van Stekelenburg. Er zijn bepaalde spelers die niet echt redeneren, sommigen is men het er wel over eens, andere zijn meer persoonlijke probleemgevallen maar het maakt niet uit, want er is nou eenmaal besloten om met die systeem te spelen en dan gaan we daar stug mee door. Brazilië is na een helft al in veilige haven en wordt de volgende tegenstander. Geen groots Brazilië maar ik zie Nederland er gewoon met de beste wil niet van winnen.

Joest bah defindin’

Er zijn een aantal factoren die van het lopende WK tot nu toe een flinke tegenvaller maken: de strandbal, blinde scheidsrechters (of scheidsrechters met een opdracht), het heersende strategische conservatisme en…het slechte verdedigen. Misschien verrassend dat ik het zeg als liefhebber van aanvallend voetbal. Maar ik ben meer een liefhebber van voetbal in al zijn facetten en daar hoort ook goed verdedigen bij. Nu het WK op de helft is blijkt dat de kunst van het verdedigen een crisis doormaakt. Landen met traditioneel sterke defensieve linies (Italië, Duitsland, Argentinië, misschien toch ook Uruguay) zien er onwaarschijnlijk zwak uit. Engeland was gisteren defensief een aanfluiting, wat wonderbaarlijk is gezien Capello’s faam als inbouwer van zekerheid. Je zou bijna stellen dat Nederland, ondanks de twijfel vooraf, geen slecht figuur slaat in dit opzicht (ten dele waar, maar Heitinga’s timing en Van Bronckhorst algehele verdwaasdheid zorgen voor een onzeker beeld van een defensie die nog niet echt getest is.)

Zelf ben ik niet in staat om de oorzaak aan te wijzen. Misschien dat bepaalde verdedigers die normaal toch tot de top horen (Terry, Vidic, ik vermoed zelfs Puyol) delen in de bredere conditionele malaise van de meeste teams na een te lange competitie. Het Italiaanse centrale duo Cannavaro - Chiellini was in ieder geval gewoon toe aan pensioen. Waarschijnlijker is dat er gewoon een generatie voetballers is die niet kan verdedigen. Piqué is met gemak de beste, jonge verdediger op dit toernooi. De rest van enige betrouwbaarheid –Lucio, Samuel, Márquez— lopen al tegen het eind van hun carrière.

Het verklaart in ieder geval het strategische conservatisme dat het voetbal in zijn greep heeft. Coaches grijpen massaal naar de oplossing van de dubbele verdedigende middenvelder die de verdediging puur op ruimtelijkheid dichtplamuurt. Wat wil zeggen dat de meeste teams nu eigenlijk met zes verdedigers spelen. Elftallen worden in tweeën gebroken waardoor normaal aanvalsspel nooit in werking kan worden gesteld. De Mexicaanse coach Aguirre had gisteren ten minste een strategisch-organisatorische oplossing gevonden om Messi af te stoppen met een ingenieus mechaniek, waar opperste concentratie voor nodig is en die werd de Mexicanen helaas ontnomen.

Of Maradona een charlatan is blijft vooralsnog onduidelijk (ik neig zelf naar niet), maar waar we hem per definitie voor moeten bedanken is dat hij niet door angst word gedreven en tegen de stroom in handelt. Hij moet weten dat zijn verdediging zwakke plekken kent (Demichelis is bijvoorbeeld een nar) maar fixeert zich niet op de makkelijke oplossing. Ik raak er meer van overtuigd dat het een verschil is tussen de coach die vroeger aanvaller/creatieve middenvelder en verdediger/defensieve middenvelder was. Hij heeft consequent gekozen voor zijn kracht, de aanval die bestaat uit drie fantastische en verschillende spelers (Higuaín, Tévez en Messi). Een keuze die zich uitbetaald gezien de wrakkige verdedigingen op dit toernooi. Wanneer die drie op stoom raken is het ondenkbaar dat er niet een paar keer per wedstrijd wordt gescoord. Dat doelpuntje tegen neemt Maradona op de koop toe. Hulde.

Spanje - Chile 2-1

Dat zit er ook weer op. Ik zag het de eerste tien minuten niet zitten. Spanje weer heel conservatief, duidelijk zoekend naar de collectieve vorm, zag er rommelig uit. Toen Capdevilla bij een uitgooi de bal uit zijn handen liet vallen was ik er van overtuigd dat het over en uit was. Maar dankzij een vreemde actie van de Chileense keeper en snel beslissen van Villa kreeg Spanje het tij plotseling mee. Chile begon fris aan de wedstrijd, maar in tegenstelling tot de juichverhalen bleek het uiteindelijk een modale Zuid-Amerikaanse schopploeg die al voor de discutabele rode kaart met twee man minder hadden moeten spelen. De truc van tegen Spanje spelen is niet schoppen, want daar gaan ze niet in mee en je eindigt in een minderheid, maar met sterke, lange spelers heel geconcentreerd in een zone verdedigen en passes blokkeren. 11 tegen 10 dan ben je kansloos tegen Spanje. Maar nee, pechvogel Pique blokkeerde ongelukkig een schot dat pardoes over Casillas verdween (alweer de derde keer dit WK, de man is naast een magnifieke voetballer een ware ongeluksmagneet)

Del Bosque greep eens een keer tijdig in door Torres, die alweer geen bal behoorlijk raakte (en niet zou moeten spelen tegen Portugal), te wisselen voor Cesc. Chile zat er fysiek doorheen en Spanje kon de wedstrijd uittikken waar een derde doelpunt toch gewoon netter had gestaan. Al met al een makkelijke wedstrijd die toch nog veel ruimte laat voor twijfels. Over de fysieke gesteldheid van Torres, over het conservatieve systeem, over de soms lethargische verdediging. Aan de andere kant ook lichtpuntjes. Iniesta speelde gisteren weer ouderwets geïnspireerd en als Spanje echt een kans wil maken moet hij niet meer terugvallen. Busquets bewees gisteren dat hij de enige verdedigende middenvelder moet zijn. Jammer voor Xabi Alonso, maar met een beetje "geluk" lost dat probleem zich op vanwege een blessure van de laatste. De tijd van experimenten is voorbij. Tijd om terug te keren naar de 4-1-3-2 van het EK.

Nog een laatste opmerking van esthetische aard. Wat een prachtig uitshirt van Spanje. Ik was altijd al gecharmeerd van de witte uitshirts. Was teleurgesteld dat waarschijnlijk de mooiste wedstrijd van Spanje sinds mensenheugenis (de halve finale tegen Rusland op het EK) in het geel werd gespeeld. Maar dit blauw. Sensationeel. Mooiste voetbalshirt dat ik in jaren heb gezien. Ik zou er bijna mijn voetbalshirt embargo voor opheffen.

Durven veranderen

Ongeveer alles wat ik van voetbal weet heb ik geleerd uit het stripboek De Historie van het Wereldkampioenschap Voetbal 1930-1978. Als kind tientallen keren herlezen totdat ik elk plaatje uit mijn hoofd kende. Prachtige plaatjes die vaak archetypische situaties uit het voetbal afbeelden. Bovenstaande is zeer belangrijk omdat het een situatie weergeeft die zelden meer voorkomt: de trainer die toegeeft aan verandering omdat het nodig, is in plaats van koppig het eigen idee te volgen. Goed, als Beckenbauer iets suggereert luister je, maar wat zou ik toch graag zien dat Del Bosque zo'n moment van bezinning doormaakt. Gaat niet gebeuren, helaas. Spanje gaat dit toernooi gegarandeerd ten onder aan zijn conservatisme, misschien morgen al. En tweede vraag die mij de laatste dagen bezighoudt: denken trainers die voetballer zijn geweest vanuit hun eigen positie als voetballer? Toch frappant dat Aragonés een aanvallend ingestelde middenvelder was en Del Bosque een controlerende middenvelder. Zou het dan toch zo eenvoudig zijn?

Een persoon moet opgelucht zijn

Als ik even mijn Real Madrid pet opzet: wat een geluk dat Domenech Benzema niet mee heeft genomen naar het WK. Belachelijk beslissing vooraf. Maar nu wordt die toch al gevoelige jongen ten minste niet meegesleurd in de draaikolk van ellende die Les Bleus afgelopen week heeft geteisterd.

Spanje - Honduras 2-0

Bijna net zo saai en lethargisch als Nederland. Het is dat passes bij Spanje wat makkelijker aankomen maar alweer een elftal dat na een uur spelen stuk lijkt. Vooraf kneep ik hem toch even omdat je toch nooit weet hoe Spanje wedstrijden weet te verknallen maar Honduras is zo slecht daar kan je welhaast niet niet van winnen. Daarom was de opstelling van te voren ook om met je hoofd tegen aan muur aan te rennen. Del Bosque is net zo'n laffe risicomanager als Van Marwijk met hun irritante voorliefde voor verdedigende middenvelders. Opstelling sloeg nergens op met Busquets, met Xavi als een soort 10, met Villa als een soort vleugelspits en Navas in plaats van Silva. Navas speelde zoals dat in Spanje heet een tostón van een wedstrijd. De gevierde super vleugelaanvaller kwam bijna nooit zijn man voorbij, zijn voorzetten waren onnauwkeurig en toch mocht hij de negentig minuten volmaken. Ik zie het niet zo in hem zitten, doet me teveel denken aan de ouderwetse Spaanse pingelaar, niet een voetballer uit de 21ste eeuw. Verder maakt het voor het spel niet uit, de bal ging lekker rond maar het is verbazingwekkend dat Spanje iets van 80 kansen nodig heeft om twee keer te scoren. Weet niet wat er precies aan de hand is maar de echte geest is er nog niet. En dan ben ik toch een beetje jaloers op Portugal dat vanmiddag fijn modern voetbal liet zien: snel, effectief en mooi.

Estheticisme en het alternatief

Wat nu te denken van Oranje in zijn zakelijke fase? Misschien is het nog te vroeg om conclusies te trekken. Of speelvreugde definitief is ingeruild voor succes. En die zakelijkheid kan alleen maar succes hebben wanneer de wereldtitel gewonnen wordt, iets minder is voor deze manier van voetballen falen. Het doet me weer eens mijmeren over het Nederlands estheticisme, over Nederland en kunst, wat is schoonheid voor de polderbewoner? Ik denk dat uitzonderingen als de schilders van de Gouden Eeuw, Couperus, Viktor & Rolf daargelaten er toch een voorliefde bestaat voor een technologische schoonheid, met als favoriete uiting de technologische schoonheid ingebed in het landschap. Als ik me goed herinner is dat ook een belangrijk punt in Brilliant Orange. Totaal Voetbal als een functionele esthetiek van lijnen en bewegingen gedreven door techniek. De vergissing die er ooit is ingeslopen is dat zulke schoonheid te vergelijken is met de schilder die een losstaand kunstwerk produceert, op een gegeven moment verstrekt door het idee dat winnen misschien niet zo belangrijk is. Dat probleem met winnen is niet inherent aan het voetbalidee maar meer een sociopsychologisch probleem waar Oranje elftallen mee hebben geworsteld (waarschijnlijk omdat de professionalisering van het voetbal als instituut vrij laat heeft plaatsgevonden.)

Is het niet zo dat Italië, in vrijwel alles op een meer klassieke manier geïnteresseerd in schoonheid, het Nederlandse ethos van mooi voetballen zou moeten uitdragen? Dit is overduidelijk niet het geval en dus moeten we concluderen dat voetbal niet automatisch een continuüm vormt met kunst (of nationale esthetische voorkeuren.) Veeleer lijkt de manier van voetballen een spiegel van de sociopolitieke constellatie (ik zou bijna zeggen, Gestalt) van een land. Dan hoeft ook niet te verbazen waarom Italië en Duitsland verreweg de meest succesvolle voetballanden van Europa zijn. Zoiets als de blinde wil-tot-winnen (wat Nederland, Frankrijk, Engeland en Spanje missen) is een element dat is overgebleven uit…het fascisme.

Waarmee ik niet wil zeggen dat braveriken als Podolski of Pirlo nazi’s zijn (okay, Buffon wel) of zelfs fascistisch voetballen (dat zijn gewelddadige teams in de traditie van Estudiantes) maar dat een grondgedachte in bepaalde maatschappelijke structuren (bijvoorbeeld sport) is blijven bestaan of zo je wilt gesublimeerd. Italië is succesvol wanneer zij die wil weten te vangen in een bepaald team waarbij alle archetypen aanwezig zijn: de stoïcijnse keeper (Zoff, Buffon), de elegante maar harde verdedigers (Facchetti, Scirea, Cannavaro), de briljante nummer 10 (Rivera, Antognoni, Totti) en de goaltjesdief (Boninsegna, Rossi). Ik vermoed dat deze archetypen niet in balans zijn bij het huidige Italië en dat ze hierdoor niet ver zullen komen dit toernooi. Oranje kent die afhankelijkheid van archetypen niet maar ik betwijfel of de nieuwe zakelijkheid (als deze gewild is en niet het product van gewoon slecht spel) beklijft.

Vrijwel automatisch dringt de vraag zich dan op: is dit PVV-voetbal? Zeg maar slecht uitgevoerd fascisme. Klein, introvert, zonder esthetische gedachte, middelmatig ploeteren tegen de buitenwereld. Ze missen gelukkig die stompzinnige woede, de paranoia en zijn zo doodgegooid met mediatraining dat in een neutrale nietszeggendheid nooit meer een vijandsbeeld kan worden gezocht in die media zelf, noch media daarvoor kunnen worden gebruikt. Anders zou ik wedstrijden van Oranje meteen mijden, al moet ik bekennen dat geen Oranje-eftal mij zo weinig enthousiasmeert als het huidige. Misschien krijgt elk land dan toch het nationale elftal dat het verdient, al denk ik dat de hand van de coach uiteindelijk het zwaarst weegt. De saaie, volstrekt visieloze degelijkheid van Van Marwijk maakt het verschil met het soms elektrificerende, altijd onvoorspelbare spel van gesloten kosmopoliet Van Basten. De rehabilitatie van de laatste zal niet lang op zich laten wachten.

Nederland - Japan 1-0

Valt weinig over te zeggen, omdat er in 90 minuten bijna niets gebeurde. Er werd wat rondgetikt, een speler struikelde hier en daar, er werd veel teruggespeeld op Stekelenburg, tot ver in de wedstrijd geen noemenswaardige kansen, laag tempo, weinig wil-tot-winnen en een raar doelpunt. Oranje moet duidelijk nog in het toernooi groeien al vraag ik me af of het met dit elftal moet. De tactiek is niet goed maar Van Marwijk lijkt me niet het type dat ook maar droomt van een aanpassing in die zin, terwijl het duidelijk is dat Nederland net als andere landen die willen voetballen met een verdedigende middenvelder teveel speelt. Zes man achter de bal tegen minder tegenstanders is totaal overbodig als je vleugelverdedigers niet opstomen als Maicon (want dat is toch de theorie erachter.) Maar bij Oranje is wat dat betreft een beetje hetzelfde aan de hand als bij Spanje, Van Bommel is slecht in het pure verdedigen en De Jong kan niet zo goed voetballen, die twee moeten elkaar dus "complementeren". Als een van de 15 miljoen bondscoaches zou ik daar met De Zeeuw spelen die beide dingen goed kan. Maar dat is natuurlijk pure fantasie.

Over de invulling van dat onveranderbare systeem is meer te zeggen. Van Persie overtuigd totaal niet als spits. Vond het al een rare vondst, want het blijft toch meer een vleugelspeler (hoogstens een schaduwspits). De drie achter de spits hebben op het moment weinig chemie. Kuyt doet zijn brave draafding maar moet eigenlijk meteen plaatsmaken voor Robben. Nadat deze na 35 minuten spelen weer geblesseerd raakt moet een tweede scenario klaarliggen. Heel bescheiden zou ik voorstellen Huntelaar in de spits te laten spelen en Van Persie weer rechts zijn acties laten maken. Van der Vaart toch achter de spits en Sneijder meer als middenvelder laten spelen.

Maar goed het blijft dagdromen na een slechte, en gevaarlijker, spanningsloze wedstrijd, in de volgende ronde staat natuurlijk precies hetzelfde elftal aan de aftrap. Makkelijke prognose: Oranje ligt er in de kwartfinale uit.

De dag erna

De wedstrijd van Spanje heeft me eerlijk gezegd in een nare mentale toestand gelanceerd. Het gevoel is teruggekeerd dat leek uitgebannen. Precies dat gevoel dat alleen Spanje kan produceren, machteloos verliezen. Altijd furieus aanvallen na een domme, al dan niet onrechtvaardige, achterstand en dan niets meer goed doen. Een fenomeen dat in extremis opbloeide tijdens het WK 1982 en vervolgens met enige regelmaat terugkeerde. Een verschrikkelijk gevoel, zeker voor iemand die eigenlijk niet in geluk gelooft. Geluk bestaat waarschijnlijk niet, maar pech hoogstwaarschijnlijk wel, met een bizar hoge concentratie rond het Spaanse elftal (wie slim is moet natuurlijk pech uitbannen door wilskracht, Aragonés nu commentator bij Al-Jazera heeft zich laten ontvallen dat Spanje gisteren met een verkeerde mentaliteit het veld inging.)

Een rondje kranten laat zien dat in Spanje nu, dus te laat, de discussie oplaait over het systeem. Dat waar het over had moeten gaan in plaats van wie de derde keeper zou zijn. Want 4-5-1 met twee controlerende middenvelders tegen Zwitserland is hoe je het went of keert spelen als een "klein elftal", pak hem beet Griekenland.
Het is duidelijk dat Spanje met twee echte aanvallers moet spelen en Del Bosque wacht een Salomonsoordeel wat betreft Busquets/Xabi Alonso. Beide zijn, in hun positieve en negatieve aspecten, zo met elkaar verbonden dat het beste is om ze allebei op te offeren voor één speler, in dit geval Javier Martínez. Alleen zo'n omzetting (vergelijkbaar met West-Duitsland 1974 na een teleurstellende eerste ronde) gaat dit WK voor Spanje nog redden.